Dostluktan Kanlı Hesaplaşmaya: İsrail-İran İlişkilerinin Tarihi Ve “Gölge Savaş”ın Sonu!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

1948’de İsrail’i tanıyan ikinci İslam ülkesi olan İran, bugün İsrail’in varoluşsal en büyük düşmanı konumunda. 1979 İslam Devrimi ile kopan bağlar, Lübnan’dan Suriye’ye, denizlerden nükleer tesislere kadar uzanan 45 yıllık bir “örtülü savaş”ın ardından, 2025’te üst düzey komutanların hedef alındığı doğrudan bir çatışmaya dönüştü.

⏱️ Tahmini Okuma Süresi: 6 Dakika

Bir Zamanlar Müttefiktiler: Pehlevi Dönemi

Bugünkü tablonun aksine, 1948’de kurulan İsrail Devleti’ni Mısır’dan sonra tanıyan ilk Müslüman ülke İran’dı.

Ben-Gurion’un “Çevre Stratejisi”

İsrail’in kurucu lideri David Ben-Gurion, Arap dünyası tarafından dışlanmamak için bölgedeki Arap olmayan güçlerle (İran, Türkiye, Etiyopya) dostluk kurma stratejisini (Çevre Doktrini) izledi. Şah Muhammed Rıza Pehlevi yönetimindeki İran, ABD’nin bölgedeki en büyük ortağı olarak İsrail ile askeri ve ekonomik iş birliği içindeydi.

1979 Devrimi: Köprülerin Yıkılışı

Ayetullah Ruhullah Humeyni önderliğinde gerçekleşen İslam Devrimi, İsrail için “stratejik dostluğun” sonu, “varoluşsal tehdidin” başlangıcı oldu.

İdeolojik Dönüşüm: Yeni yönetim İsrail’i “Küçük Şeytan” (ABD ise Büyük Şeytan) olarak tanımladı.

FKÖ’ye Devir: Tahran’daki İsrail Büyükelçiliği kapatılarak anahtarları Filistin Kurtuluş Örgütü’ne (FKÖ) verildi.

Pan-İslamizm: İran, Arap dünyasının “terk ettiği” Filistin davasını sahiplenerek bölgede pan-İslamcı bir güç odağına dönüştü.

“Örtülü Savaş”ın Cepheleri (1980 – 2023)

İki ülke on yıllarca resmi olarak savaş ilan etmese de, üçüncü taraflar ve gizli operasyonlar üzerinden birbirlerini hedef aldılar.

Direniş Ekseni ve Vekil Güçler

İran, İsrail’i kendi topraklarından uzak tutmak için Lübnan (Hizbullah), Suriye, Irak ve Yemen’de (Husiler) bir silahlı ağ oluşturdu. Bu stratejiye karşılık İsrail; Suriye’deki İran sevkiyatlarını vurdu ve İran’ın nükleer programını durdurmak için bilim insanlarına (örneğin 2020’de Muhsin Fahrizade) suikastlar düzenledi.

Denizlerdeki ve Siber Alandaki Savaş

2021 yılından itibaren gerilim Kızıldeniz ve Körfez’deki ticari gemilere yönelik saldırılarla sulara taşındı. Eş zamanlı olarak iki ülke birbirinin kritik altyapılarına yönelik siber saldırılar gerçekleştirdi.

2024-2025: Gölge Savaştan Topyekûn Çatışmaya

7 Ekim 2023 Hamas saldırısı, İsrail-İran gerilimini “örtülü” olmaktan çıkarıp “doğrudan” bir boyuta taşıdı.

Üst Düzey Komutanlara Suikast ve Misilleme

13 Haziran 2025 tarihinde İsrail, İran’ın askeri üslerini vurarak tarihinin en ağır darbelerinden birini indirdi:

Kaybedilen İsimler: Genelkurmay Başkanı Muhammed Bakıri ve Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami saldırıda hayatını kaybetti.

İran’ın Yanıtı: İran, İsrail topraklarına 100’den fazla SİHA ve füze fırlatarak karşılık verdi.

Sonuç: İsrail’de olağanüstü hal ilan edilirken, bölge 1948’den bu yana en büyük çaplı “iki devletli” savaş riskine girdi.

[Yüzdeyüzhaber Kritik Analiz]: İsrail ve İran arasındaki bu kanlı satrançta artık “gri alanlar” tükendi. Yüzdeyüzhaber olarak vurguluyoruz: 2025 yılındaki doğrudan saldırılar, İran’ın “stratejik sabır” doktrininin sonuna geldiğini; İsrail’in ise “vekil güçlerle uğraşmak yerine doğrudan kaynağı (Tahran’ı) hedef alma” kararlılığını gösteriyor. Genelkurmay Başkanı seviyesindeki kayıplar, İran rejiminin prestijini korumak için topyekûn savaşı göze alabileceği bir noktaya gelmesine neden oldu. Bu gerilim, artık sadece Ortadoğu’nun değil, küresel enerji ve güvenlik mimarisinin en kırılgan fayıdır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İran ve İsrail neden doğrudan savaşmıyor (vekil güç kullanıyor)?

Coğrafi uzaklık ve her iki tarafın da (biri teknolojik, diğeri sayısal) caydırıcı güçleri olması, topyekûn bir kara savaşını imkansız kılıyordu. Ancak 2025’teki hava saldırıları bu tabuyu yıktı.

“İran-Kontra” skandalı nedir?

1980’lerde ABD’nin, İsrail aracılığıyla gizli bir şekilde İran’a silah satması ve bu parayı Nikaragua’daki kontraları desteklemek için kullanmasıdır. Bu olay, iki düşman ülkenin çıkarları örtüştüğünde (o dönem ortak düşman Irak/Saddam’dı) gizli iş birliği yapabildiğinin kanıtıdır.

İsrail İran’ın nükleer silah almasını engelleyebilir mi?

İsrail’in 2025 Haziran saldırısında Atom Enerjisi Kurumu’nun eski başkanı gibi isimleri hedef alması, operasyonların fiziksel yıkımın ötesinde “beyin takımını” yok etmeye yönelik olduğunu gösteriyor.

YÜZDEYÜZHABER EKİBİ

Kaynaklar: