Dostluktan Kanlı Savaşa: İran ve İsrail Nasıl Ezeli Düşman Oldu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

28 Şubat 2026’da başlayan ABD-İsrail operasyonu, bölgeyi bir ateş çemberine alırken akıllardaki soru aynı: Bir zamanlar birbirini tanıyan ilk ülkeler olan bu iki güç nasıl “ezeli düşman” haline geldi? Pehlevi dönemindeki gizli ortaklıktan, Hürmüz Boğazı‘nın kapatıldığı bugünkü topyekûn savaşa uzanan karanlık kronoloji…

1979 Kırılması: Şah’ın Dostluğundan Devrimin Öfkesine

İran, 1948’de kurulan İsrail Devleti’ni tanıyan ikinci Müslüman ülke olarak tarihe geçmişti. Şah Muhammed Rıza Pehlevi döneminde iki ülke, ABD’nin bölgedeki en büyük iki kalesiydi. Ancak 1979 İslam Devrimi, tüm köprüleri yıktı. Ayetullah Humeyni’nin “Büyük Şeytan” ABD ve “Küçük Şeytan” İsrail söylemi, Tahran’daki İsrail Büyükelçiliği’nin Filistin Kurtuluş Örgütü’ne devredilmesiyle eyleme dönüştü.

“Direniş Ekseni” ve Örtülü Savaşın Doğuşu

Şii kimliğiyle Sünni Arap dünyasında yalnızlaşan İran, savunmasını sınırlarının ötesinde kurma stratejisini benimsedi. Lübnan’da Hizbullah, Gazze’de Hamas ve Yemen’de Husiler ile kurulan “Direniş Ekseni”, İsrail ile yıllarca sürecek olan ve “vekil güçler” üzerinden yürütülen örtülü savaşın temelini attı.

İLGİLİ HABER: Hedef Listesi Sızdı: Trump’ın Masasındaki 7 Kritik Nokta!

Nükleer Takıntı ve İstihbarat Savaşları

İsrail, 1990’lardan itibaren İran’ın nükleer programını “varoluşsal bir tehdit” olarak tanımladı. Muhsin Fahrizade gibi üst düzey bilim insanlarına düzenlenen suikastlar ve Stuxnet gibi siber saldırılar, iki ülke arasındaki gerilimi resmi savaş ilanına gerek kalmadan en üst seviyeye taşıdı.

2025’ten 2026’ya: Örtülü Savaşın Sona Erişi

Yıllarca birbirini doğrudan hedef almaktan kaçınan taraflar, 2025 yazındaki “12 Gün Savaşı” ile ilk kez doğrudan karşı karşıya geldi. 13 Haziran 2025’te İsrail’in İranlı üst düzey komutanları hedef alması, bugün 4 Mart 2026 itibarıyla yaşanan ve Hürmüz Boğazı’nın kilitlendiği büyük krizin fitilini ateşledi.

[YÜZDEYÜZHABER ANALİZ]:

İran ve İsrail arasındaki bu düşmanlık, sadece ideolojik bir çatışma değil; bölgedeki “hegemonya” savaşıdır. 1979 devrimi bir kimlik inşası için İsrail’i “öteki” olarak seçmişti; ancak 2026’ya gelindiğinde bu durum, vekil güçlerin devreden çıktığı ve orduların doğrudan çarpıştığı bir “hayatta kalma” mücadelesine dönüştü. Okuyucumuz şunu görmeli: Akdeniz’den Basra Körfezi’ne yayılan bu gerilim, aslında 47 yıllık bir birikimin patlamasıdır. Savaşın Lübnan’a sıçraması, “Direniş Ekseni”nin tamamen tasfiye edilmek istendiğinin kanıtıdır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

İran ve İsrail eskiden dost muydu?

Evet, 1979 devrimi öncesinde Şah döneminde iki ülke, Orta Doğu’da ABD müttefiki olan çok yakın iki stratejik ortaktı.

“Örtülü Savaş” (Shadow War) nedir?

İki ülkenin birbirini doğrudan vurmak yerine, suikastlar, siber saldırılar ve Hizbullah/Hamas gibi vekil güçler üzerinden yürüttüğü gizli çatışma sürecidir.

2025 “12 Gün Savaşı”nda ne oldu?

13 Haziran 2025’te İsrail’in İranlı komutanları vurmasıyla başlayan süreçte taraflar ilk kez karşılıklı hava saldırıları düzenlemiş ve 24 Haziran’da ateşkes sağlanmıştı.

Hürmüz Boğazı neden kapatıldı?

İran, 4 Mart 2026 itibarıyla devam eden saldırılara misilleme olarak küresel petrol trafiğinin ana damarı olan Hürmüz Boğazı’nı stratejik bir koz olarak fiilen durdurdu.

YÜZDEYÜZHABER EKİBİ

Kaynaklar:
BBC Tarih Dosyası
Stratfor Jeopolitik Analiz Platformu
Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu Raporları
İran ve İsrail Dışişleri Arşivi (1948-2026)

İLGİLİ HABER: Sığınağın Anahtarı Kimdeydi? 14 General İçin İnfaz Emri!